Созақ ауданы көбіне уран өндірісімен танылғанымен, өңірдің ауыл шаруашылығында да өндірістік сипат алуға ұмтылған жобалар бар. Соның бірі – «Созақ-балық өнімдері» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативі. Бұл жоба аудан экономикасында тау-кен саласынан бөлек, азық-түлік өндірісін дамытуға болатын мүмкіндіктерді көрсетеді.
«Созақ-балық өнімдері» кооперативі Шолаққорған ауылдық округінде тіркелген. Кәсіпорынның қызмет түрі балық өсірумен байланысты. Ашық деректерде кооперативтің 2017 жылы тіркелгені көрсетіледі. Ал ресми ақпаратта шаруашылықтың балық өсіру көлемін арттырумен қатар, жем өндірісін және балық өнімдерін қайта өңдеуді қолға алу жоспарлары айтылған.
Бұл бағыттың Созақ үшін өзіндік ерекшелігі бар. Құрғақ климат жағдайындағы ауданда балық шаруашылығын жүргізу дәстүрлі ауыл шаруашылығынан өзгеше технологиялық шешімдерді талап етеді. Сондықтан мұндай өндіріс су ресурстарын тиімді пайдалану, жем базасын қалыптастыру және өсірілетін балықтың өнімділігін арттыру мәселелерімен тікелей байланысты.
Бұған дейін жарияланған ресми мәліметте шаруашылықтың бір жыл ішінде 180 тонна балық өнімін өндіргені айтылған. Сол материалда өндірілген балықтың негізінен ішкі нарыққа сатылатыны, ал алдағы уақытта көксерке өсіру және балық өнімдерін қайта өңдеу зауытын іске қосу жоспарланғаны көрсетілген.
Бұл жерде негізгі мәселе – өндірісті шикізат күйінде сатудан өңдеуге көшіру. Егер балықты тек тірі немесе жаңа күйінде өткізуге тәуелді болса, кәсіпорынның қосылған құны шектеулі болады. Ал өнімді өңдеу, қаптау және дайын тағам түріне жеткізу өндірістің экономикалық тиімділігін арттыра алады.
Кооператив үшін келесі маңызды бағыт – балық жемін өз ішінде өндіру. Бұған дейін шаруашылық өкілдері жемді сырттан сатып алатынын айтып, алдағы уақытта арнайы жем өндіретін зауыт салу жоспарын білдірген. Бұл мәселе балық шаруашылығының өзіндік құнына тікелей әсер етеді. Себебі жем өндірістің тұрақты шығындарының негізгі бөліктерінің бірі.
Осы жерде гидропоника бағытының қосылуы жобаның сипатын өзгертеді. 2024 жылғы кәсіпкерлермен кездесуде «Созақ-балық өнімдері» кооперативінің гидропоника және балықтың құрама жемін шығаратын өндіріс жобасын жүзеге асыру үшін 1,5 миллиард теңге қажет екені айтылған. Бұл ұсыныс кәсіпорынның балық шаруашылығын жеке өндіріс ретінде емес, бірнеше агротехнологияны біріктіретін кешенге айналдыру мақсатын көрсетеді.
Гидропоника – топырақсыз ортада өсімдік өсіруге мүмкіндік беретін технология. Мұндай әдіс су мен қоректік заттарды бақылауға мүмкіндік береді. Созақ сияқты табиғи су ресурстарына ұқыпты қарауды қажет ететін өңір үшін су үнемдейтін технологияларды қолданудың маңызы жоғары.
Егер балық өсіру, жем өндіру және гидропоникалық өсімдік өсіру бір өндірістік жүйеге біріктірілсе, кәсіпорынның экономикалық моделі де өзгереді. Бір бағыттың қалдығы немесе өнімі екінші бағыттың қажетіне пайдаланылуы мүмкін. Мұндай тәсіл заманауи агроөндірісте ресурсты тиімді пайдалану қағидатына сәйкес келеді.
Созақ ауданында ауыл шаруашылығының жалпы өндірістік базасы да бар. 2025 жылдың қорытындысында ауданда 12 702,6 тонна ет, 8 161,4 тонна сүт және 1 977,5 мың дана жұмыртқа өндірілген. Сонымен бірге су үнемдеу технологиялары 341 гектар жерге енгізілген.
Бұл көрсеткіштер ауыл шаруашылығында технологиялық тәсілдердің біртіндеп кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. «Созақ-балық өнімдері» жобасының ерекшелігі – осы процесті су шаруашылығы, балық өсіру және жылыжай технологияларымен байланыстыру мүмкіндігінде.
Жобаның алдында тұрған басты мәселе – қаржыландыру. 1,5 миллиард теңгелік қажеттілік өндірісті кеңейтудің шағын жоба деңгейінен инвестициялық жоба деңгейіне өтетінін көрсетеді. Мұнда несие, инвестиция немесе мемлекеттік қолдау құралдарының тиімділігі шешуші рөл атқара алады.
Екінші мәселе – өткізу нарығы. Балық өндірісі ұлғайған жағдайда ішкі нарықтағы сұранысты тұрақты қамтамасыз ету, өнімнің сақталуы мен тасымалын ұйымдастыру және болашақта өңделген өнім шығару маңызды болады. Өнімнің нарыққа тұрақты шығуы өндіріс көлемінен кем емес маңызды фактор.
Үшінші мәселе – технологиялық мамандар. Гидропоника, акваөсіру және жем өндірісі дәстүрлі мал шаруашылығынан өзгеше білімді қажет етеді. Сондықтан мұндай жобалардың дамуы ауылдағы жаңа кәсіп түрлерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Осы тұрғыдан «Созақ-балық өнімдері» кооперативінің жобасы аудан экономикасын әртараптандырудың нақты мысалы бола алады. Уран және басқа да өнеркәсіптік өндірістермен қатар, азық-түлік қауіпсіздігіне бағытталған технологиялық агроөндірістің дамуы ауданның экономикалық құрылымын толықтыра түседі.
Бүгінде жоба үшін негізгі міндет – қалыптасқан балық өндірісін жаңа деңгейге шығару. Балық жемін өндіру, гидропоника технологиясын енгізу және өнімді қайта өңдеу іске асса, Шолаққорғандағы бұл бастама жай ғана балық шаруашылығы емес, бірнеше бағытты біріктіретін агроөндірістік кешенге айналуы мүмкін.
