Созақ ауданы ұзақ уақыт бойы уран өндірісімен танылып келсе, қазіргі кезде оның энергетикалық әлеуеті біртіндеп кеңейіп келеді. Бұған табиғи газға қатысты жоспарлар, магистральды газ құбырының іске қосылуы және жаңа газ өндіру жобалары дәлел. Яғни ауданда энергияны тек тұтынушы емес, болашақта оның өндірістік базасын қалыптастыратын өңір ретінде қарастыруға мүмкіндік пайда болып отыр.
Бұл өзгерістің маңызды кезеңдерінің бірі – Созақ ауданына табиғи газдың келуі. Ресми мәлімет бойынша магистральды газ құбырының құрылыс-монтаждау жұмыстары 2025 жылы аяқталған. 2026 жылғы 13 ақпанда аудан орталығы Шолаққорғанға газ беріліп, 4 600 абонент көгілдір отынға қол жеткізді. Қазір Созақ және Құмкент ауылдарына газ құбырын тартуға арналған жобалық-сметалық құжаттар әзірленіп жатыр. Жартытөбе, Бабата және Аққолтық елді мекендерінде газдандыру жұмыстары да басталған.
Бұл – аудан үшін тек коммуналдық инфрақұрылым жобасы емес. Табиғи газдың келуі өндірістік жобалар үшін де жаңа мүмкіндік қалыптастырады. Себебі тұрақты энергия ресурсы өнеркәсіптік кәсіпорындардың жұмысын жоспарлау кезінде маңызды факторлардың бірі. Газ желісінің пайда болуы жаңа өндіріс орындарын орналастыру мүмкіндігін кеңейтіп, кәсіпкерлік белсенділікке қосымша серпін бере алады.
Созақтың энергетикалық әлеуеті мұнымен шектелмейді. Ауданда табиғи газ өндіру бағытында бірнеше жоба жоспарланған. Бұған дейін ресми деңгейде «Маңғышлақ-Мұнай» компаниясының табиғи газ өндіру кәсіпорнын салу жобасы жарияланған. Оның инвестициялық құны 89 млрд теңге деп көрсетілген. Сонымен қатар «Созақ мұнай және газ» компаниясының қуаттылығы жылына 2 млрд текше метр болатын газ өндіру жобасы да жоспарланған. Бұл жобаның құны 700 млрд теңге көлемінде бағаланған.
Егер бұл жобалар жоспарланған деңгейде жүзеге асса, ауданның энергетикалық бейнесі едәуір өзгереді. Себебі Созақ табиғи газды сырттан алатын аумақтан газ өндіру әлеуеті бар өндірістік өңірге қарай бет алады. Мұндай өзгеріс аудан экономикасының әртараптануына да ықпал етеді.
Газ өндірісінің маңызы тек отын көлемімен өлшенбейді. Газдың айналасында геологиялық барлау, бұрғылау, құбыр тарту, сервистік қызмет, жөндеу, көлік және энергетикалық инфрақұрылым сияқты көптеген бағыт қалыптасады. Яғни бір газ жобасы бірнеше қосалқы саланың дамуына сұраныс тудырады.
Созақ үшін бұл әсіресе маңызды, өйткені аудан аумағы өте кең. 2026–2030 жылдарға арналған даму жоспарында ауданның аумағы 41 мың шаршы шақырымнан асатыны көрсетілген. Осындай үлкен аумақта өндірістік және коммуналдық инфрақұрылымды дамыту логистикалық тұрғыдан күрделі міндет. Сондықтан жергілікті энергетикалық ресурстарды пайдалану стратегиялық мәнге ие.
Табиғи газдың келуі экологиялық тұрғыдан да маңызды өзгеріс. Бұған дейін жылу мен тұрмыстық қажеттіліктер үшін пайдаланылған қатты немесе сұйық отын түрлерінің бір бөлігін газ алмастыра алады. Бұл ауа сапасына түсетін жүктемені азайтуға мүмкіндік береді. Түркістан облысының басшылығы да Созаққа газ келуінің экологиялық жағдайды жақсартуға және инвестиция тартуға мүмкіндік беретінін атап өткен.
Алайда газ өндіру мен газдандыруды бір-бірінен ажыратып қараған жөн. Газдандыру – тұрғындар мен кәсіпорындарға отын жеткізетін инфрақұрылым. Ал газ өндірісі – геологиялық барлау, кен орнын игеру және алынған шикізатты өңдеу мен тасымалдауды қамтитын әлдеқайда күрделі өндірістік процесс. Созақ үшін қазір осы екі бағыт қатар қалыптасып келеді.
2026 жылы көмірсутектерді барлауға қатысты жұмыстардың да жүргізіліп жатқаны байқалады. Мәселен, «Созак Ойл энд Газ» компаниясының көмірсутектерді іздеу жөніндегі барлау жұмыстарына байланысты қоғамдық тыңдау өткізу туралы ресми ақпарат жарияланған. Тыңдау Қыземшек ауылдық округінде өткен.
Бұл дерек ауданның мұнай-газ әлеуетін зерттеу кезеңі әлі де жалғасып жатқанын көрсетеді. Яғни барлық жоба бірдей өндірістік қуатқа жетті деуге болмайды. Бір бөлігі жоспарлау мен жобалау сатысында болса, енді бірі барлау және бағалау кезеңінде тұр. Сондықтан Созақтағы газ саласының болашағын нақты іске қосылған нысандармен қатар, қазіргі инвестициялық және геологиялық жобалар арқылы бағалау қажет.
Аудан экономикасының жалпы көрсеткіштері энергетикалық жобалардың ауқымын түсінуге мүмкіндік береді. 2025 жылдың он айында Созақта өнеркәсіп өнімінің көлемі 784,6 млрд теңгені құрап, өнеркәсіп өндірісінің индексі 114,3 пайыз болды. Сол кезеңде аудан экономикасына 216,7 млрд теңге инвестиция тартылған.
Осы өндірістік базаға газ саласының қосылуы аудан экономикасының құрылымын одан әрі күрделендіреді. Бұған дейін негізгі салмақ уран және тау-кен өндірісінде болса, болашақта мұнай-газ және энергетикалық жобалардың үлесі артуы мүмкін.
Созақ үшін басты мәселе – бұл әлеуетті тиімді пайдалану. Газ кен орындарын игеру қоршаған орта талаптарын, өндірістік қауіпсіздікті және ұзақ мерзімді экономикалық тиімділікті қатар ескеруді қажет етеді. Ал газдандыру жобалары тұрғындардың тұрмыс сапасына тікелей әсер етеді.
Осылайша Созақтағы газ бағыты қазір жаңа кезеңге өтіп отыр. Бір жағында аудан тұрғындарына табиғи газ жеткізетін инфрақұрылым қалыптасса, екінші жағында газ өндіруге бағытталған ірі инвестициялық жобалар мен барлау жұмыстары жүріп жатыр. Егер жоспарланған жобалар кезең-кезеңімен іске асса, Созақтың өндірістік бейнесі уранмен ғана шектелмей, энергетикалық ресурстарды игеретін маңызды өңір ретінде кеңейе түсуі мүмкін.
