Мақтаарал десе, ең алдымен егіншілік пен мақта шаруашылығы ойға келеді. Алайда бүгінгі ауыл шаруашылығының міндеті тек өнім өндірумен шектелмейді. Қазіргі нарықта шикізатты тиімді пайдаланып, оны өңдеп, дайын өнімге айналдыру маңызды. Осы тұрғыдан алғанда Мақтаарал үшін ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу – шағын және орта кәсіпті дамытудың перспективалы бағыттарының бірі.
2026 жылы ауданның агроөнеркәсіп саласында осы бағытқа қызығушылық артып отыр. Жылдың алғашқы алты айында Мақтааралда 9,3 млрд теңгенің ауыл шаруашылығы өнімі өндірілді. Ауданның жалпы өңірлік өніміндегі ауыл шаруашылығының үлесі 22 пайызды құрады. Бұл өңірде шикізат базасының бар екенін және оны өңдеу арқылы қосымша экономикалық мүмкіндік қалыптастыруға болатынын көрсетеді.
Мақта өңдеу – осы мүмкіндіктің ең айқын мысалдарының бірі. Ауданда мақта майын өңдейтін, құны 1 млрд теңге болатын зауыттың құрылысы жүріп жатыр. Бұл жобаның маңызы – мақтаны тек шикізат ретінде өткізу емес, одан қосымша құны бар өнім өндіруге мүмкіндік беруінде.
Өңдеу бағытының тиімділігі бір ғана ірі кәсіпорынмен өлшенбейді. Шағын кәсіпкерлер үшін де осы өндірістік тізбектің айналасында жаңа мүмкіндіктер пайда болады. Мысалы, ауыл шаруашылығы өнімдерін қабылдау, сақтау, кептіру, сұрыптау, қаптау, тасымалдау немесе дайын өнімді өткізуге маманданған шағын кәсіптер қалыптасуы мүмкін.
Бұл ретте «Ауыл аманаты» жобасының мүмкіндіктерін де тиімді пайдалануға болады. 2026 жылы бағдарламаға республикалық бюджеттен 100 млрд теңге қарастырылып, бюджеттік микрокредиттермен қатар лизинг тетігі де қарастырылған. Жоба ауыл шаруашылығы, өнімді қайта өңдеу, кооперация және басқа да кәсіпкерлік бағыттарды қолдауға арналған.
Мақтааралда шағын кәсіпті қайта өңдеу бағытына бұрудың тағы бір себебі – дайын өнімнің құнының жоғары болуы. Мәселен, шаруаның өсірген өнімін сол күйінде өткізуі мен оны өңдеп, орап, дайын тауар ретінде сатуының арасында үлкен айырмашылық бар. Өнімге қосымша технологиялық кезеңдер қосылған сайын оның нарықтық құны да артады. Мұндай өндірістер ауылда жаңа жұмыс орындарын қалыптастырып, жастардың өз елді мекенінде еңбек етуіне жағдай жасайды.
Бұл бағыт тек мақтамен шектелмеуі тиіс. Мақтааралдың көкөніс, бақша және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдері де өңдеуге қолайлы. Көкөністі кептіру, консервілеу, сақтау, орау, жартылай дайын өнім шығару секілді шағын өндірістерді жолға қоюға болады. Мұндай кәсіптер маусымдық өнімді ұзақ уақыт сақтауға мүмкіндік беріп, шаруаның өнімін бір мезетте арзанға өткізіп жіберу тәуекелін азайтады.
2026 жылғы бағдарлама саясатының өзі де осы үрдіске сәйкес келеді. «Ауыл аманаты» аясында негізгі назар кооперация мен ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуге аударылып отыр. Бұл ауылдағы жеке шаруашылықтарды бір-бірімен байланыстырып, өндірістен бастап өнімді өткізуге дейінгі тізбекті қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Мақтаарал үшін ауыл шаруашылығын өңдеу саласына бет бұру – уақыт талабынан туындаған қажеттілік. Шикізат өндіретін ауданнан өнімді өңдеп, дайын тауар шығаратын өңірге айналу жергілікті кәсіптің бәсекеге қабілетін арттырады. Ал бұл үдерісте шағын кәсіпкерлердің орны ерекше. Өйткені үлкен өндірістермен қатар, соларға қызмет көрсететін ондаған шағын кәсіптің пайда болуы аудан экономикасын әртараптандырады.
