Созақ ауданының өндірістік әлеуеті соңғы жылдары тек ірі тау-кен кәсіпорындарымен өлшенбейтін деңгейге жетіп келеді. Бұған ауданның индустриялық аймағы да дәлел. Шолаққорғандағы өндірістік алаң бастапқыда шағын және орта кәсіпорындарды бір жерге шоғырландырып, олардың инфрақұрылым мәселесін шешуге бағытталса, бүгінде оның маңызы біртіндеп кеңейіп келеді. Өйткені мұнда уран өндірісіне қажетті өнім, металл бұйымдары, тұз және полимер қалдықтарын қайта өңдеу секілді бірнеше бағыт қалыптасқан.
Ресми индустриялық аймақтар базасында «Созақ» индустриялық аймағының жалпы аумағы 50 гектар деп көрсетілген. Оның пайдалы аумағы 49,5 гектарды құрайды. Қазіргі тіркелген қатысушылар қатарында «Сырлы Созақ», «Дархан-Ас» өндірістік кооперативі, «Благо Лизинг НПЗ» және «UKO-S Star» металл конструкциялар зауыты бар. Бұл кәсіпорындардың қызметі бір ғана салаға тәуелді болмай, өңдеу өнеркәсібінің бірнеше бағытын қамтиды.
Индустриялық аймақтың ерекшелігі де осында. Бір кәсіпорын полимер қалдықтарын қайта өңдесе, екіншісі ас тұзын өндіреді, үшіншісі металл бұйымдарын шығаруға бағытталған. Яғни шағын өндірістер бір аумақта орналасу арқылы жергілікті өнеркәсіптің өзіндік шағын экожүйесін қалыптастырады.
Мәселен, «Сырлы Созақ» кәсіпорны полимер қалдықтарын қайта өңдеп, төменгі қысымды полиэтилен құбырларын шығару бағытында жұмыс істейді. Бұрынғы өндірістік мәліметтерде кәсіпорынның жылдық қуаты 1 мың тоннаға дейін болғаны және өнімінің уран өндіруші кәсіпорындарға жеткізілгені көрсетілген. Бұл жергілікті шикізатты қайта өңдеудің бір ғана экологиялық емес, өндірістік мәні де бар екенін көрсетеді.
«UKO-S Star» кәсіпорнының қызметі де ауданның негізгі өндірістік бағытымен сабақтас. Бұған дейін кәсіпорын уран өндіруші кәсіпорындарға арналған металл бөшкелер шығаруды жолға қойған. Кейінгі мәліметтерде техникалық майларға арналған бөшке өндірісінің қуаты жылына 120 мың данаға дейін жететіні көрсетілген. Мұндай өндірістердің болуы аудан ішінде ірі кәсіпорындарға қажетті тауарларды жергілікті жерде шығару мүмкіндігін кеңейтеді.
Индустриялық аймақтың аудан экономикасындағы орнын жалпы көрсеткіштерден де байқауға болады. Созақ ауданының 2026–2030 жылдарға арналған даму жоспарында 2025 жылдың он айында өнеркәсіп өнімінің көлемі 784,6 млрд теңгеге жеткені көрсетілген. Оның ішінде өңдеу өнеркәсібінің көлемі 238,8 млрд теңгені құраған. Өнеркәсіп өндірісінің индексі 114,3 пайыз болған.
Бұл көрсеткіштер Созақ экономикасында шикізат өндірумен қатар өңдеу бағытының да салмағы артып келе жатқанын аңғартады. Әрине, индустриялық аймақтың көлемі ауданның алып өнеркәсіптік жобаларымен салыстырғанда шағын. Бірақ оның маңызы өндірістің басқа түрін қалыптастыруында. Мұнда салыстырмалы түрде шағын кәсіпорындар ірі өнеркәсіптің қажеттіліктеріне бейімделіп, өз өнімін жергілікті нарыққа шығара алады.
Алдағы міндет – осындай кәсіпорындарды бір-бірімен байланыстыру. Мысалы, уран өндірісіне қажетті металл бұйымдар, құбырлар, техникалық құралдар мен басқа да өнімдердің аудан ішінде шығарылуы сырттан жеткізілетін тауар көлемін азайтуы мүмкін. Бұл үшін өндірістік кооперацияны күшейту, жаңа инвесторлар тарту және инженерлік инфрақұрылымды тұрақты ұстау маңызды.
Созақ ауданында алдағы жылдарға жоспарланған ірі инвестициялық жобалар да осы бағыттың маңызын арттыра түседі. Ресми мәлімет бойынша 2024–2030 жылдары аудан бойынша 38 инвестициялық жобаны іске асыру көзделген. Жалпы құны 640,7 млрд теңгеден асатын бұл жобалар аясында 2 989 жұмыс орны ашылуы жоспарланған. Оның 15-і өнеркәсіп саласына тиесілі болып, олардың жалпы құны 636,2 млрд теңге шамасында және 2 803 жұмыс орны қарастырылған.
Демек, индустриялық аймақты жеке тұрған өндірістік алаң ретінде емес, осы үлкен өнеркәсіптік жүйенің шағын және орта кәсіпкерлік буыны ретінде қарастыруға болады. Ірі өндіріс шикізат пен тұрақты сұранысты қалыптастырса, шағын кәсіпорындар оған қажетті өнім мен қызметті ұсынуға мүмкіндік алады.
Созақтағы индустриялық аймақтың келесі кезеңдегі басты міндеті де осы болуы мүмкін. Яғни жаңа кәсіпорын санын жай ғана көбейту емес, олардың бір-бірімен өндірістік байланысын күшейту. Сонда Шолаққорғандағы өндірістік алаң шағын кәсіпорындар орналасқан жерден нақты өндірістік кластерге қарай дами бастайды.
Бұл аудан экономикасын әртараптандыру үшін маңызды. Себебі Созақтың дәстүрлі өндірістік бейнесі тау-кен саласымен тығыз байланысты болса, индустриялық аймақ өңдеу, қайта өңдеу және дайын өнім шығару бағыттарының мүмкіндігін көрсетіп отыр. Сондықтан оның болашағын жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың санымен ғана емес, жергілікті өндіріс тізбегіне қаншалықты кіріге алатынымен бағалау қажет.
