Мақтаарал ауданындағы ауыл шаруашылығының дамуын тек егіс көлемімен өлшеу жеткіліксіз. Аудан экономикасында мал шаруашылығының да өзіндік орны бар. Ет, сүт және жұмыртқа өндірісі жергілікті тұрғындарды азық-түлікпен қамтамасыз етіп қана қоймай, ауылдағы көптеген отбасы үшін тұрақты табыс көзі болып отыр. Сондықтан 2026 жылы бұл саланың алдында тұрған негізгі міндеттердің бірі – мал санын арттырумен қатар, оның өнімділігін және өндірілетін өнімнің сапасын көтеру.
Мақтааралдың ауыл шаруашылығы саласы бойынша 2026 жылы жалпы өнім көлемін 102 млрд теңгеге жеткізу жоспарланған. Бұл – ауданның аграрлық секторына қойылған ауқымды міндет. Оның орындалуы егін шаруашылығындағы көрсеткіштермен бірге мал шаруашылығының нәтижесіне де байланысты. 2025 жылдың қорытындысында ауданда мал шаруашылығының өнім көлемі 13,3 млрд теңгені құрады. Сол кезеңде 5692 тонна ет, 17 644 тонна сүт және 6 581,2 мың дана жұмыртқа өндірілген.
Бұл көрсеткіштер ауданның мал шаруашылығы өнім өндіруде нақты әлеуеті бар екенін көрсетеді. Бірақ қазіргі жағдайда ауыл шаруашылығының бәсекеге қабілеттілігі өнімнің көлемімен ғана емес, оның сапасымен де бағаланады. Нарықта қауіпсіз әрі сапалы ет пен сүтке сұраныс жоғары. Сондықтан малдың денсаулығын бақылау, дұрыс азықтандыру, асыл тұқымдық жұмысты жетілдіру және ветеринариялық талаптарды сақтау шаруашылықтардың экономикалық нәтижесіне тікелей әсер етеді.
Осы тұрғыдан алғанда 2026 жылы Мақтааралда ветеринариялық инфрақұрылымды күшейтуге көңіл бөлінуі маңызды. Ауданда 8 жаңа ветеринариялық пункттің құрылысы басталды. Нысандар Ж.Нұрлыбаев, А.Қалыбеков, Еңбекші, Достық, Жаңа жол, Бірлік және Мақтаарал ауылдық округтерінде орналасады. Жаңа пункттерде малды вакцинациялау, тіркеу, сырғалау және ветеринариялық өңдеуден өткізуге қажетті жағдайлар қарастырылған.
Мұндай инфрақұрылым мал шаруашылығында алдын алу жұмыстарының маңызын арттырады. Шаруаның шығынын көбейтетін факторлардың бірі – мал аурулары. Аурудың алдын алуға жұмсалған уақыт пен қаражат кейінгі шығыннан әлдеқайда тиімді болуы мүмкін. Сондықтан ветеринариялық қызметті тек төтенше жағдайда шақырылатын көмек ретінде емес, шаруашылықтың тұрақты өндірістік жүйесінің бір бөлігі ретінде қабылдау қажет.
Сапалы өнім өндірудің екінші маңызды шарты – азық мәселесі. Малдың өнімділігі оның тұқымына ғана емес, азықтандыру жүйесіне де байланысты. Мақтаарал жағдайында бұл бағыт егін шаруашылығымен тікелей байланысты. Ауданның егістік алқаптарында мал азықтық дақылдар да өсіріледі. 2025 жылғы деректе 4383,3 гектарға мал азықтық дақылдар егіліп, 49 194 тонна өнім алынғаны көрсетілген. Мұндай көрсеткіш мал шаруашылығы үшін жергілікті азық базасын қалыптастырудың маңызын аңғартады.
Егін және мал шаруашылығының өзара байланысы осыдан көрінеді. Бір жағынан, егістіктен алынған өнім шаруашылықтың азық қорын қалыптастырады. Екінші жағынан, мал шаруашылығынан алынған органикалық тыңайтқыштар топырақ құнарлылығын сақтауға пайдаланылуы мүмкін. Яғни екі бағытты бір-бірінен бөлек қарастырудың орнына, оларды біртұтас агроөнеркәсіптік жүйе ретінде дамыту тиімді.
Мал шаруашылығын дамытуда кооперацияның да маңызы артып келеді. Ұсақ шаруашылықтардың әрқайсысы жеке жұмыс істеген кезде жем-шөп, ветеринария, техника, мал өткізу және өнімді өңдеу мәселелерінде қиындықтарға тап болуы мүмкін. Ал кооперация арқылы бірнеше шаруашылық ортақ техника, азық, ветеринариялық қызмет немесе өткізу арнасын пайдалана алады.
Бұл мәселе республика деңгейінде де көтеріліп отыр. 2026 жылы мал шаруашылығын дамыту жоспарында шағын шаруашылықтарды кооперацияға біріктіру қажеттігіне назар аударылған. Мұндағы мақсат – жеке шаруашылықтардың мүмкіндігін біріктіріп, өнім өндіру мен өткізу жүйесін тиімді ұйымдастыру.
Мақтаарал үшін мұндай тәсілдің тиімді тұсы бар. Ауданның ауыл шаруашылығы өнімдері тек ішкі тұтынуға ғана емес, өңдеуге және басқа нарықтарға шығаруға мүмкіндік береді. Егер ет пен сүт өндірісі тұрақты көлемге жетіп, оларды сақтау, тасымалдау және өңдеу жүйесі қатар дамыса, шаруаның өнімді өткізу мәселесі де жеңілдейді.
Мал шаруашылығының сапалық көрсеткішіне кадр мәселесі де әсер етеді. Қазіргі ветеринар маманнан тек ауруды анықтау емес, алдын алу шараларын жоспарлау, цифрлық есеп жүргізу және жаңа технологияларды пайдалану талап етіледі. Сондықтан жаңа ветеринариялық пункттермен бірге мамандардың кәсіби мүмкіндігін арттыру да маңызды.
Түркістан облысында ветеринариялық қызметті цифрландыру бағытында жұмыстардың басталуы осы өзгерістердің бір бөлігі. Цифрлық жүйелер малды есепке алу, ветеринариялық іс-шараларды бақылау және эпизоотиялық ахуалды бағалау жұмыстарын жүйелеуге мүмкіндік береді.
Мақтааралдағы мал шаруашылығы үшін 2026 жылғы негізгі міндет осылайша бірнеше бағыттан тұрады. Біріншісі – малдың денсаулығын сақтау. Екіншісі – жем-шөп базасын нығайту. Үшіншісі – өнімділікті арттыру. Төртіншісі – шағын шаруашылықтардың бірлесіп жұмыс істеуіне жағдай жасау. Бесіншісі – өндірілген өнімді өңдеу мен өткізу жүйесін жетілдіру.
